Bilirkişi, mahkemenin çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgiyi gerektiren konularda görüşüne başvurduğu kişidir. Uzman raporu hazırlayacak bilirkişinin seçimi, raporun kalitesini ve mahkeme nezdindeki etkisini doğrudan belirler.
Bilirkişi kimdir?
HMK m.266 uyarınca mahkeme, çözümü uzmanlık gerektiren konularda bilirkişiye başvurabilir. Bilirkişi, mahkemeye teknik görüş sunar; ancak hukuki değerlendirme yapamaz. Aynı şekilde, HMK m.293 kapsamındaki uzman görüşü hazırlayan kişiler de bilirkişilik tecrübesine sahip olmalıdır.
Seçim kriterleri
Uzman raporu hazırlayacak bilirkişinin seçiminde dikkat edilmesi gereken temel kriterler:
| Kriter | Açıklama |
|---|---|
| Eğitim ve sertifika | İlgili alanda lisans/lisansüstü eğitim, mesleki sertifikalar |
| Bilirkişilik temel eğitimi | Adalet Bakanlığı onaylı Bilirkişilik Temel Eğitimi sertifikası |
| Mahkeme tecrübesi | İlgili mahkemelerde bilirkişilik yapmış olması |
| Bilimsel yayınlar | Alanında yayınlanmış makale, kitap, tez |
| Mesleki deneyim | İlgili alanda ne kadar süre çalışmış olması |
| Tarafsızlık | Taraflarla menfaat ilişkisi olmaması |
| Referanslar | Daha önce hazırladığı raporların kalitesi |
İpucu
Uzman raporu için seçilecek bilirkişinin, dava konusuyla aynı alanda bilirkişilik yapmış olması kritik önem taşır. Örneğin, aktüerya hesabı için aktüerya bilirkişisi, iş hukuku için iş hukuku bilirkişisi seçilmelidir.
Bilirkişi listeleri
Türkiye'de bilirkişi listeleri birden çok kaynakta tutulur:
- Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı: Resmi bilirkişi listeleri.
- İl Adli Yargı Adalet Komisyonları: İl bazlı listeler.
- Üniversiteler: Akademik bilirkişi listeleri.
- Meslek Odaları: Barolar, SMMM Odaları, Mühendis Odaları.
- Bağımsız uzman kuruluşlar: Tazminat.com gibi uzman platformlar.
Tarafsızlık ve reddi
Bilirkişi, taraflarla menfaat ilişkisi içinde olmamalıdır. HMK m.272 uyarınca hakim, bilirkişinin tarafsızlığından şüphe ederse reddini isteyebilir. Aynı şekilde taraflar da bilirkişiyi reddedebilir.
Reddi gerektiren hâller:
- Bilirkişinin taraflardan biriyle akrabalık ilişkisi
- Bilirkişinin taraflardan biriyle iş ilişkisi
- Bilirkişinin taraflardan biriyle mali ilişkisi
- Bilirkişinin taraflardan biriyle önceki davalarda karşı karşıya gelmiş olması
- Bilirkişinin taraflardan biri lehine önyargılı olması
Dikkat
Uzman raporu hazırlayan bilirkişi, sadece bir tarafın menfaatini savunan bir görüş hazırlamamalıdır. Aksine, tüm teknik verileri tarafsızca sunmalı ve mahkemeye yardımcı olmalıdır.
Bilirkişi raporu bağlayıcı mı?
Hayır. HMK m.266 vd. uyarınca bilirkişi raporu hakimi bağlamaz. Hakim, raporu serbestçe değerlendirir ve gerekçesini açıklayarak kabul veya reddedebilir.
Ancak hakim, bilirkişi raporunu gerekçesini açıklamadan görmezden gelemez. Aksi halde karar bozulabilir. Bu, HMK m.293 kapsamındaki uzman görüşü için de geçerlidir.
Uzman raporu için bilirkişi talebi
Alanında uzman bilirkişiden imzalı rapor alın. Mahkemeye ibraz edilebilir, itiraz edilebilir.
Bilirkişi talep etBilirkişi seçimi hakkında sık sorulan sorular
Bilirkişi seçiminde nelere dikkat edilmeli?
Bilirkişinin ilgili alanda sertifikası, mahkeme bilirkişiliği tecrübesi, bilimsel yayınları ve tarafsızlığı dikkate alınmalıdır. Ayrıca daha önce hazırladığı raporların kalitesi de önemlidir.
Bilirkişi listesi nereden alınır?
Bilirkişi listeleri, Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı tarafından tutulur ve il adli yargı adalet komisyonları tarafından güncellenir. Ayrıca üniversiteler ve meslek odaları da bilirkişi listeleri tutar.
Bilirkişinin tarafsızlığı nasıl değerlendirilir?
Bilirkişi, taraflarla menfaat ilişkisi içinde olmamalıdır. Hakim, bilirkişinin tarafsızlığından şüphe ederse reddini isteyebilir (HMK m.272).
Bilirkişi raporu bağlayıcı mı?
Hayır. Bilirkişi raporu hakimi bağlamaz. Hakim, raporu serbestçe değerlendirir ve gerekçesini açıklayarak kabul veya reddedebilir (HMK m.266 vd.).
Uzman raporu için kaç bilirkişi gerekir?
HMK m.293 kapsamındaki uzman görüşü için kural olarak tek bilirkişi yeterlidir. Ancak konunun karmaşıklığına göre birden fazla bilirkişi de görevlendirilebilir.